Houdbare zorg is betaalbare zorg

De VVD is trots op onze zorg. Of je nu rijk bent of arm, meestal gezond of vaker ziek, in Nederland is er goede, liefdevolle zorg voor ons allemaal. Zorg waarin de patiënt centraal staat. Die zorg betalen we, heel solidair, met elkaar. De manier waarop wij dit in ons land hebben georganiseerd, daar moeten we zuinig op zijn. Net als op de mensen die er werken. Want ook daar is de VVD trots op, op alle mensen in de zorg. Hun veerkracht, samenwerking en doorzettingsvermogen hebben Nederland door de coronacrisis gesleept. Natuurlijk is er nog genoeg wat we kunnen doen om onze zorg nog beter te maken. We scherpe(re) keuzes maken. Hoe zorgen we voor voldoende personeel? Hoe zorgen we dat de premie betaalbaar blijft voor mensen met een normaal, gemiddeld inkomen? En hoe zorgen we dat we toekomstige gezondheidscrises aan kunnen? Dat vraagt keuzes en dus ook lef van de politiek.

 

SPREEKTEKST BEGROTING VWS 2022

Voorzitter, wij zijn trots op onze zorg. Of je nu rijk bent of arm, meestal gezond of vaker ziek, in Nederland is er goede, liefdevolle zorg voor ons allemaal. Zorg waarin de patiënt centraal staat. Die zorg betalen we, heel solidair, met elkaar. De manier waarop wij dit in ons land hebben georganiseerd, daar moeten we zuinig op zijn. Net als op de mensen die er werken. Want ook daar ben ik trots op, op alle mensen in de zorg. Hun veerkracht, samenwerking en doorzettingsvermogen hebben Nederland door de coronacrisis gesleept. De lessen die we van hen hebben geleerd, willen we meenemen naar de toekomst. Die goede samenwerking, die willen we behouden.

Want natuurlijk is er nog genoeg wat we kunnen doen om onze zorg nog beter te maken. Om te zorgen dat hij toegankelijk, betaalbaar en van hoge kwaliteit blijft. Het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid “Kiezen voor houdbare zorg”, maar ook het advies van de Nationale Zorgautoriteit (Nza) "passende zorg", geeft weer stof tot nadenken. Volgens de WRR moeten we scherpe(re) keuzes maken. Hoe zorgen we voor voldoende personeel? Hoe zorgen we dat de premie betaalbaar blijft voor mensen met een normaal, gemiddeld inkomen? En hoe zorgen we dat we toekomstige gezondheidscrises aan kunnen? Dat vraagt keuzes en dus ook lef van de politiek. Keuzes die we niet allemaal al vandaag kunnen maken. We hebben nog geen nieuw kabinet. En we zitten nog steeds in coronatijd, waardoor de zorg nog niet is teruggekeerd naar een wat normalere situatie.

Maar, Voorzitter, we moeten toch vast vooruit kijken. ik wil me vandaag focussen op vier onderwerpen. Hoe zorgen we dat we zijn voorbereid op een gezondheidscrisis. Hoe zorgen we voor voldoende personeel in de zorg, hoe zorgen we dat we de rekening kunnen blijven betalen en hoe doen we dat terwijl de patiënt centraal blijft staan. Daarna pakt mijn collega Ockje Tellegen het stokje over.

ROBUUST ZORGSYSTEEM IN GEZONDHEIDSCRISES

Voorzitter het Coronavirus heeft ons de afgelopen tijd in de greep gehad en bezig gehouden. En nog steeds. Mensen die corona hebben gehad houden soms nog lang last van de gevolgen van deze akelige ziekte: vermoeidheid, slechte conditie, kortademigheid, slecht geheugen. Hoe kunnen we zorgen dat we deze mensen voldoende helpen? Duidelijk is ook dat een robuust zorgsysteem nodig is om gezondheidscrises de baas te kunnen. Dat betekent bijvoorbeeld dat we voldoende mensen en middelen paraat moeten hebben, voor als we opnieuw in zo’n situatie terecht komen. De VVD wil kiezen voor een zogenaamde strategische zorgreserve, oud-zorgmedewerkers en vrijwilligers die bereid zijn in te springen als het nodig is. Want hoe goed het ook klinkt, personeel klaar hebben staan dat in normale tijd te weinig werk heeft, als we die mensen al kunnen vinden, is gewoon niet logisch. Verder waren we voor hulpmiddelen in coronatijd te afhankelijk van landen als China en India. Dat betekent dat we zelf meer strategische voorraden hulp- en geneesmiddelen moeten hebben. En we moeten kijken hoe organisaties flexibeler kunnen reageren op een crisis. We willen weten welk plan het Kabinet heeft voor de GGD/GHOR en veiligheidsregio’s in dat kader. In Rotterdam is men bijvoorbeeld gestart met een Pandemic and Disaster Preparedness Center. Wij willen weten hoe dit past in het kabinetsbeleid voor pandemische paraatheid en welke rol het Rijk ziet bij dit soort initiatieven. Wanneer komt het kabinet met een totaalplan om klaar te zijn voor een toekomstige pandemie? Voorzitter, een van de goede lessen uit Corona was dat we vaccins en geneesmiddelen snel bij de patiënt konden krijgen. Dat willen we graag altijd zo zien. Welke lessen kunnen we leren voor de toelating van geneesmiddelen en vaccins? Hoe kunnen we de doorlooptijd van nu gemiddeld 510 dagen op een veilige manier verkorten?

HOUDBAARHEID PERSONEEL

Voorzitter, de WRR houdt ons een spiegel voor als het gaat om personeel. Dát is het meest acute en knellende punt voor de houdbaarheid van de zorg. We zien dat in alle delen van de zorg. Of het nu tekorten aan tandartsen of huisartsen zijn, of de Intensive Care, Spoedeisende Hulp of in de geboortezorg.

Voorzitter, wat gaat de minister doen met de noodkreet van de WRR? Want dit vraagt niet om een actieplan, maar om een coherente, stevige crisisaanpak. Op dit moment werkt 1 op de 7 mensen in de zorg. Bij ongewijzigd beleid zou in 2040 1 op de 4 mensen in de zorg moeten werken om in de toenemende zorgvraag te voorzien.

De VVD wil vast wat richting meegeven. Allereerst moeten we zorgen dat de mensen die nu met hart en ziel in de zorg werken, daar willen blijven. En hopelijk zelfs meer uren willen gaan werken. Dat betekent dat we ze niet met onnodige regels en werkdruk moeten lastig vallen. Dat we ze inspraak geven op de werkvloer. De VVD en GroenLinks werken aan een stevigere stem voor verpleegkundigen.. En we zullen moeten zorgen dat extra werken gaat lonen. Op deze manier maken we de zorg ook aantrekkelijker voor mensen die overwegen er een baan te zoeken. Daarvoor moeten er ook voldoende opleidingsplaatsen en stageplekken zijn. Gericht opleiden moet meer de norm worden. We moeten zorgen dat de taken die op andere manieren kunnen, bij zorgpersoneel worden weggehaald. Denk aan betere gegevensuitwisseling, digitalisering en EHealth. Niet omdat we een robot aan het bed willen, maar juist zodat zorgpersoneel ontlast wordt en meer tijd overhoudt voor die liefdevolle zorg. Wat gaat het Kabinet ook doen om arbeidsbesparende innovaties in te voeren?

Voorzitter, Gupta Strategists heeft een vijftal aanbevelingen gedaan. Wat doet het Kabinet daarmee? Want verpleegkundigen zijn 90% minder tijd kwijt aan wondverzorging dankzij innovatieve verbandmaterialen. Het ziekenhuis kan dankzij een nieuwe hartklepprocedure ruim 60 arbeidsuren en 70 uur ligduur op de intensive care voor de patiënt besparen ten opzichte van de ‘traditionele’ openhartoperatie. Dat is kostbare tijd, en zijn kostbare plekken, voorzitter, die veel beter kunnen worden gebruikt.

Ik zei het al, voorzitter, minder bureaucratie en regeldruk kunnen ook bijdragen aan fijner werken in de zorg, het aanpakken van het personeelstekort en verminderen van werkdruk. Wij snappen daarom nog steeds niet waarom we dan in deze tijd toch weer extra regels voor de eerstelijnszorg moeten opleggen in het kader van de jaarverantwoordingsplicht.

Voorzitter, dat lijkt allemaal technisch, maar we willen juist dat onze zorgprofessionals tijd hebben voor de patiënt, meer tijd voor het goede gesprek, de juiste diagnose, wel of misschien niet meer behandelen, en welke behandeling of welke specialist dan. Juist voor die menselijke maat willen we ruimte houden!

HOUDBAARHEID EN BETAALBAARHEID

Voorzitter, ik heb altijd bewondering gehad voor Edith Schippers als minister van Volksgezondheid. Zij durfde moeilijke punten aan te kaarten en scherpe keuzes te maken, ook waar het ging om de betaalbaarheid van de zorg in de toekomst. Het klinkt zo mooi, om alles maar te blijven doen en voor dat soort keuzes weg te lopen, maar daar hebben gezinnen niets aan, die als we niets doen, de helft van hun salaris aan zorg zullen moeten uitgeven.

 

Voorzitter, de zorguitgaven stijgen de komende periode naar verwachting met € 16,8 miljard van € 76 miljard in 2021 naar € 92,8 miljard in 2025. Een volwassene in Nederland betaalt in 2022 gemiddeld in totaal € 6.161 aan zorg. En volgens de WRR zouden de zorguitgaven als we niets doen, in de komende veertig jaar verdrievoudigen. Stel je voor, dat je kind straks drie keer zo veel aan zorg betaalt. Dat is niet te doen, voorzitter. Dan heb je als normaal gezin, geen geld meer over voor andere dingen. Als we niks doen snoept de zorg alle ruimte op. In onze huishoudportemonnee, maar ook in het huishoudboekje van het Rijk. Dan hebben we straks gewoonweg geen geld meer voor leraren, agenten, of wegen. Kortom, we moeten iets doen. En vooral ook uit blijven leggen waarom we dat doen. Want we zullen die zorgkosten met zijn allen onder controle moeten krijgen. Die keuzes maken we hier als politiek, maar ook bij mensen thuis.

Voorzitter, de VVD houdt er niet van om mensen voor te schrijven hoe ze hun leven moeten leven. Hoe vaak ze sporten, wat ze eten, wat wel en niet goed voor ze is. Wat ons betreft mag je gewoon je biertje drinken of een patatje oorlog eten. Wat we wel goed vinden, is dat mensen zich meer bewust worden van wat wel en niet goed voor ze is en welke keuzes ze daarin hebben. En willen ze gezonder leven en meer bewegen, dan willen we ze daar graag bij ondersteunen. Ook zorgverzekeraars hebben daar een rol. We willen graag van de minister weten welke belemmeringen en knelpunten er zijn voor zorgverzekeraars om meer te doen aan preventie en hoe we dit kunnen oplossen? Deze negatieve prikkels moeten omgezet worden zodat inzet op meer preventie loont.  

Voorzitter, ik zei het al in relatie tot Corona, maar het geldt ook voor de rest van de zorg. Van goede voorbeelden en ervaringen, moeten we leren. Als pilots in de zorg goed werken, moeten we er breder mee aan de slag. Goede voorbeelden moeten we delen, zodat ze breed worden ingezet. Een mooi voorbeeld is de ervaring met een langer huisartsconsult. Dat leidt tot minder zorgkosten, omdat er meer aandacht is voor de patiënt, voor een beter gesprek, voor meer preventie of een betere en doelmatige behandeling en voor minder onnodige doorverwijzingen. Daar zouden we dus graag mee doorgaan. Hoe kijkt de minister daarnaar? Is er een evaluatie beschikbaar?

 Ook op het gebied van het tegengaan van verspilling, worden veel nuttige lessen geleerd. Nederlandse patiënten krijgen bijvoorbeeld jaarlijks voor bijna een half miljard euro aan medische hulpmiddelen thuisbezorgd, waaronder wondverband, incontinentiemateriaal, stomazakjes of medische voeding. Naar schatting een derde van al het medisch hulpmateriaal wordt ongebruikt weggegooid. Wat gaat de minister extra doen om verspilling te voorkomen?

 Voorzitter, wanneer je zorg ontvangt, moet je ervan op aan kunnen dat deze zorg bewezen effectief en passend is. Dat de behandeling die je krijgt, voor jou de beste uitkomsten geeft. De VVD is het eens met de WRR dat we moeten stoppen met het vergoeden van niet-passende zorg en dat er rekening gehouden moet worden met wat medisch gezien de beste uitkomsten zijn voor de patiënt. Hoe gaat de minister dit advies van de WRR oppakken? Daarnaast stelt de WRR dat van bepaalde behandelingen nooit overtuigend is vastgesteld of deze bewezen effectief, en daarbij ook kosteneffectief zijn. We betalen dus voor zorg, waarvan het veronderstelde effect niet of nauwelijks aan te tonen is. Op dit moment wordt maar een kleine deel van de nieuwe zorg expliciet beoordeeld op kosteneffectiviteit. De WRR stelt voor de reikwijdte van het pakketbeheer te verbreden, en niet alleen geneesmiddelen toetsen op (kosten)effectiviteit, maar ook andere vormen van zorg (dus ook Wlz, GGZ, jeugdzorg). Gaat de minister dit ook oppakken dan wel voorbereiden?

Voorzitter, tot slot op dit punt, het financieel beheer moet bij het ministerie van VWS dan ook wel goed zijn. Wat is de voortgang met het financieel herstelplan VWS, dat is opgesteld na de onrechtmatigheden bij het jaarverslag VWS? Kan de Kamer, naast het ministerie van Financiën en de Algemene Rekenkamer, hier ook een update over krijgen? BRIEF gekregen op 26 oktobret.

In debat WGO: De minister gaf ook aan dat er een externe review op de voortgang komt. Ik ben wel benieuwd hoe hij daarnaar kijkt en wie dat dan zou moeten doen. Ik vind in ieder geval dat de Auditdienst Rijk daar een rol bij zou moeten spelen.

PATIËNT CENTRAAL

Voorzitter, het lijkt een open deur, maar de VVD wil dat de patiënt in de zorg centraal staat. Bij de vele mensen die iedere dag met hart en ziel in de zorg werken, is dat gelukkig ook zo. Maar dat geldt helaas niet altijd voor de manier waarop we zaken hebben georganiseerd. Onlangs sprak ik met een ALS patiënt. Die te maken had met drie zorgwetten, de Zorgverzekeringswet, de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Wet langdurige zorg, en daar zo’n beetje tussen werd vermalen. Telkens weer een nieuwe indicatiestelling die tijdrovend is en die tijd heeft een ALS patiënt niet. En welke vorm van zorg of ondersteuning in welke wet thuis hoort, daar moet een patiënt geen last van hebben. Die patiënt moet bij vragen bij één loket terecht kunnen. Hoe gaat de minister dit soort problemen oplossen?

Voorzitter, mensen die langdurig zorg nodig hebben, verdienen het zo mogelijk nog meer om centraal te staan. Daarover geef ik graag het woord aan mijn collega Ockje Tellegen.