Begrotingsbehandeling Koninkrijksrelaties 2022

De bewoners en ondernemers in het Caribische deel van het Koninkrijk zijn keihard geraakt door de wereldwijde coronacrisis. Het was zwaar, en dat is het nog steeds. Het is goed dat Nederland alles in het werk gesteld heeft om de bewoners en ondernemers op de eilanden te helpen. Met steun voor de zorg, voor de bedrijven, voor de inwoners bijvoorbeeld als het gaat om voedsel en basisvoorzieningen. Helaas zijn de problemen met de kwetsbaarheden nog duidelijker aan het licht gekomen en ook toegenomen. Onder meer vanwege het wegvallen de inkomsten uit de belangrijkste economische sector, het toerisme.

Bekijk het debat >>>

Motie financieel beheer BES >>>

Motie incidentele en structurele uitgaven >>>

Motie compensatie energieprijzen >>>

Motie minimumloon en bestaanszekerheid .>>>

Motie landbouw >>>


SPREEKTEKST BEGROTING KONINKRIJKSRELATIES 2022 d.d. 13 en 14 oktober 2021

 Voorzitter, de bewoners en ondernemers in het Caribische deel van ons Koninkrijk zijn keihard geraakt door de wereldwijde coronacrisis. Het was zwaar, en dat is het nog steeds. Het is goed dat Nederland alles in het werk gesteld heeft om de bewoners en ondernemers op de eilanden te helpen. Met steun voor de zorg, voor de bedrijven, voor de inwoners bijvoorbeeld als het gaat om voedsel en basisvoorzieningen. Helaas zijn de problemen de kwetsbaarheden nog duidelijker aan het licht gekomen en ook toegenomen. Onder meer vanwege het wegvallen de inkomsten uit de belangrijkste economische sector, het toerisme. De structurele problemen worden wat de VVD betreft te langzaam opgelost. Graag een reflectie van de staatssecretaris op het punt van het probleemoplossend vermogen op de eilanden.

Voorzitter, ik zal mijn bijdrage opdelen in twee grote blokken. Allereerst de openbare lichamen: Bonaire, Sint Eustatius en Saba, die onderdeel zijn van Nederland en eigenlijk een soort gemeenten. Daarna de autonome landen in het Koninkrijk: Curaçao, Aruba en Sint Maarten.

 BES-EILANDEN (Bonaire, Sint Eustatius en Saba)

Voorzitter, dan onze BES-eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Uit onderzoek komt naar voren dat tenminste 40% van de mensen onder het bestaansminimum leven. Er zijn al stappen gezet met het ijkpunt voor het sociaal minimum en de bijbehorende maatregelen om bestaanszekerheid van inwoners te verbeteren. Er is een akkoord van Kralendijk waarmee alle partijen, inclusief de werkgevers, akkoord zijn. Het is in principe terecht dat het demissionaire kabinet dit pakket aan een nieuw kabinet overlaat. Maar 2022 lijkt daarmee een verloren jaren. De VVD wil in 2022 wel een stapje zetten. Waarom heeft het Kabinet er niet voor gekozen om op Saba en Bonaire een stap te zetten in 2022 nu de kabinetsformatie zo lang duurt?

 Voorzitter, de VVD wil ook kritisch blijven kijken naar de vaste kosten voor inwoners van de BES. Het vergroten van de zelfredzaamheid is belangrijk. Investeringen in infrastructuur, ICT en inter-eilandelijk openbaar vervoer zijn kosten die een klein eiland echter vaak niet kan dragen. We moeten helpen met die investeringen. We moeten beseffen dat veel investeringen economisch vaak niet goed zullen renderen, maar wel belangrijk zijn om de kosten van het levensonderhoud structureel te verlagen. Bijvoorbeeld het aanleggen van zonnepanelen. Als Nederland de aanleg bekostigt, dan is de opgewekte stroom goedkoper en kunnen de vaste kosten dalen. Dat is beter dan het inkomen of nutsvoorzieningen te subsidiëren.

 Er wordt incidenteel geïnvesteerd, maar voor de structurele vervolg uitgaven is geen aandacht dan wel wordt geen rekening gehouden. Dat moet in de toekomst beter. Hoe wil de staatssecretaris dat oplossen?

Voorzitter, er is ook een rapport van de WUR (Universiteit Wageningen) over de ontwikkelingsmogelijkheden voor de agrarische sector in Caribisch Nederland. De VVD is groot voorstander van het meer zelfvoorzienend worden. Wat gaat het Kabinet met dit rapport doen?

Voorzitter, de VVD wil weten hoe het zit met het OV op Bonaire, met de uitbreidingsplannen van Bonaire International Airport en de investeringsagenda van WEB (Water en Elektriciteitsbedrijf Bonaire).

En voorzitter, als we vinden dat de autonome landen in het Koninkrijk het financieel beheer op orde moeten hebben, dan geldt dat ook voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Saba is het enige eiland dat de zaakjes wel op orde heeft. Welke ruimte kan Saba extra krijgen? Wanneer kan hierover duidelijkheid komen? We zijn inmiddels heel wat jaren na 10 10 2010. Dus eigenlijk moeten we ons schamen dat het financieel niet overal op orde is. Kan de staatssecretaris aangeven wanneer het wel op orde is of moet zijn? Wanneer kunnen de problemen opgelost zijn?

Voorzitter, in de beleidsagenda Justitie 2021 – 2025 zijn onder meer ondermijning en grensbewaking als prioriteit aangewezen. De VVD mist daarbij concrete doelen en een tijdplanning of tijdpad. Wat gaat er concreet gedaan worden? Wanneer is ook duidelijk of de Wet Bibob of een op de BES-eilanden toegesneden variant daarop ook zinvol is? Er loopt een pilot, maar de VVD wil dat er tempo gemaakt worden, ondermijning en corruptie moeten goed bestreden kunnen worden, ook op de BES-eilanden.

CAS-LANDEN (Curaçao, Aruba en Sint Maarten)

 Voorzitter, de eilanden zitten in een financieel-economische crisis en hebben steun van Nederland nodig. De VVD wil de eilanden steunen, en solidair zijn. Maar we moeten ook verstandig zijn. Dus we koppelen daaraan voorwaarden en hervormingen, zodat de landen straks hun eigen broek op kunnen houden als autonome landen.

 Voorwaarden stellen is niet bijzonder, dat doen we ook bij Griekenland en Italië in de Europese Unie. Bestuurders van de autonome landen zouden zich vooral bezig moeten houden met hun bevolking die werkloos wordt en honger leidt. Daar zou de focus op moeten liggen. Want voorzitter, van autonomie kan je niet leven. Ik hoop dat de bestuurders de kans pakken om de goede dingen te doen voor hun bewoners en bedrijven.

 Voorzitter, ik doe deze portefeuille nu sinds maart. En toch is het voor mij nu al frustrerend om te zien, dat er door de eilanden continu wordt heronderhandeld, vertraagd en tegen gewerkt. Een paar voorbeelden in deze afgelopen tijd.

Over de geschillenregeling is na veel overleg een moeizaam compromis gesloten. En als de regeling dan eindelijk in de Eerste Kamer ligt, dan wil Aruba niet meer en volgen Curaçao en Sint Maarten ook. Dat is niet hoe je samen werkt en hoe je bouwt aan vertrouwen.

 Voorzitter, Nederland heeft in deze Coronacrisis al veel liquiditeitssteun gegeven aan de landen Curaçao, Aruba en Sint Maarten. Maar voorwaarde is wel dat hervormd moet worden. Daarom moet er een Caribisch Orgaan voor Hervorming en Ontwikkeling (COHO) komen. Dat wordt echter maar vertraagd en vertraagd. De voorstellen zouden begin september worden gepresenteerd. Waarom zijn deze er nog niet? Waarom is het vertraagd? En voorzitter, laat ik maar duidelijk zijn, wat de VVD betreft geen liquiditeitssteun als niet alle afspraken worden nagekomen.

 Maar ook ten aanzien van de landspakketten lijkt er onwil om sommige afspraken na te komen. De landen en hun bestuurders moeten hun verantwoordelijkheid pakken en nu zelf aan de bak.

Voorzitter, wat mij betreft zit het basisprobleem bij slecht bestuur. De financiën zijn niet op orde en door het systeem van friends & family geven de bestuurders elkaar de baantjes door. Er is sprake van corruptie en wanbestuur, en taakverwaarlozing.

 Hoe zit het met de voortgang van de landspakketten? Wat is de stand van zaken met betrekking tot de aanpak van het financieel beheer, het innen van belastingen, het verbeteren van het openbaar bestuur, de aanpak van corruptie, ondermijning en witwassen, het verbeteren van de rechtstaat en het hervormen en verbeteren van de economie? En niemand betaalt graag belasting, maar dat is wel nodig voor alle voorzieningen voor de eilandbewoners. We hebben geen idee of wat er binnen komt ook klopt. Friends and family die geen belasting betalen, belasting die wordt kwijtgescholden, bedrijven, hotels en casino’s die geen belasting hoeven te betalen. Mensen die kunnen aantonen dat ze hebben betaald, maar dat is niet terug te vinden in de administratie. Het kan niet zo zijn dat Nederland geld geeft, en de eilanden een zootje van het financieel beheer maken. Wanneer kunnen al deze punten verbeterd en opgelost zijn?

TOT SLOT

Voorzitter, de verantwoordelijke bewindspersoon voor Koninkrijksrelaties, de staatssecretaris, is vaak te afhankelijk van andere ministeries en heeft slechts een coördinerende rol. Het overzicht bij andere ministeries ontbreekt zelfs vaak. De VVD wil voor de toekomst meer bevoegdheden van de bewindspersoon om verbeteringen adequaat door te kunnen zetten. Wat zou daarvoor een werkbare vorm zijn?

Voorzitter, mijn allerlaatste punt, is mede namens de SP, hoe gaat de regering de motie Van Raak c.s. (2019D29703) over de nieuwe verhouding in het koninkrijk en de motie Bosman c.s. (2019D40304) over hetzelfde onderwerp uitvoeren.